Zintuiglijke ontwikkeling

Waarnemen, vergelijken en de zintuigen verfijnen

Groot en klein, licht en zwaar, ruw en glad, warm en koud: kinderen gebruiken hun zintuigen voortdurend om de wereld om hen heen te begrijpen. Binnen Montessori krijgen zij materialen waarmee ze deze verschillen heel bewust kunnen waarnemen, vergelijken en ordenen.
Binnen deze categorie vind je Montessori-materialen voor de zintuiglijke ontwikkeling. Kinderen oefenen onder andere met kleur, vorm, afmeting, tast, gewicht, temperatuur en smaak. De materialen zijn zo ontworpen dat steeds één bepaalde eigenschap centraal kan staan.

Zintuiglijke ontwikkeling binnen Montessori

Zintuiglijk materiaal heeft een belangrijke plaats binnen het Montessori-onderwijs. Kinderen hebben via hun zintuigen al veel ervaringen opgedaan. Met het materiaal leren zij deze indrukken verder te verfijnen en ordenen.

Ze ontdekken bijvoorbeeld verschillen tussen:

• groot en klein;
• dik en dun;
• hoog en laag;
• licht en zwaar;
• ruw en glad;
• warm en koud;
• verschillende kleuren en nuances;
• verschillende geometrische vormen;
• verschillende smaken;

Hierbij staan zelfstandig waarnemen, vergelijken, ordenen en herhalen centraal.

Kleuren herkennen en ordenen

Met de Montessori-kleurspoelen leren kinderen kleuren herkennen, vergelijken en ordenen.
Bij eenvoudige activiteiten zoeken zij twee gelijke kleuren bij elkaar. Later worden verschillende kleuren benoemd en kunnen kinderen werken met steeds kleinere verschillen tussen kleurnuances.
Met de kleurspoelen nuancekist kunnen bijvoorbeeld negen kleuren in verschillende nuances worden geordend. Zo wordt de visuele waarneming steeds verder verfijnd.

Groot, klein, dik en dun

Verschillen in afmetingen worden binnen Montessori heel concreet aangeboden.
Met de cilinderblokken onderzoeken kinderen bijvoorbeeld verschillen in hoogte en diameter. De verschillende reeksen lopen op of af in dikte en hoogte, waardoor kinderen deze eigenschappen nauwkeurig moeten vergelijken.
Ook de gekleurde cilinders dagen kinderen uit om overeenkomsten, verschillen en onderlinge verhoudingen te ontdekken.
Door de cilinders te combineren en ordenen ontstaat steeds meer inzicht in begrippen als groot, klein, dik, dun, hoog en laag.

Bouwen met de roze toren

De roze toren is een bekend Montessori-materiaal waarmee kinderen verschillen in grootte waarnemen.
De kubussen worden van groot naar klein opgebouwd. Hiervoor moet het kind iedere kubus nauwkeurig bekijken, vergelijken en op de juiste plaats zetten.
Naast visuele waarneming oefent het kind hierbij ook de motoriek, concentratie, coördinatie en het logisch ordenen van een reeks.

Breedte en afmetingen ontdekken met de bruine trap

Met de bruine trap worden verschillen in dikte en breedte zichtbaar en voelbaar.
Kinderen ordenen de verschillende prisma's van dik naar dun en ervaren daarbij de verandering in afmeting.
De bruine trap kan ook worden gecombineerd met andere Montessori-materialen. Hierdoor kunnen kinderen overeenkomsten en verschillen tussen afmetingen op verschillende manieren onderzoeken.

Geometrische vormen ontdekken

Cirkels, driehoeken, vierkanten en andere geometrische vormen komen terug in verschillende Montessori-materialen.
Met geometrische figuren, geometrische lichamen en gekleurde vierkanten, driehoeken en cirkels kunnen kinderen vormen herkennen, vergelijken, ordenen en combineren.
Bij de zogenoemde versierende geometrie worden geometrische figuren gebruikt om patronen en doorgaande ontwerpen te maken. Zo komen zintuiglijke waarneming, meetkunde en creativiteit samen.

Voelen en de tastzin verfijnen

Niet alles hoeft met de ogen te worden waargenomen. Montessori-materialen nodigen kinderen ook uit om bewust hun handen en vingers te gebruiken.
Met schuurpapiergradaties leren kinderen bijvoorbeeld verschillen tussen ruw en glad en tussen verschillende gradaties van ruwheid voelen.
Met een stoffendoos kunnen verschillende materialen zoals katoen, wol, jute, zijde, leer en synthetische stoffen worden vergeleken en twee aan twee bij elkaar worden gezocht.
Zo leren kinderen steeds subtielere verschillen met hun tastzin waarnemen.

Gewicht leren onderscheiden

Met gewichtsplankjes oefenen kinderen het waarnemen van verschillen in gewicht en druk.
De plankjes hebben dezelfde afmetingen, maar verschillen in gewicht. Door ze bijvoorbeeld op de vingertoppen te wegen moet het kind geconcentreerd voelen welk plankje zwaarder of lichter is.
Wanneer de visuele informatie wordt beperkt, moet het kind nog nauwkeuriger vertrouwen op de tast- en gewichtswaarneming.

Warm en koud ervaren

Ook temperatuur kan zintuiglijk worden onderzocht.
Met temperatuurkruikjes kunnen kinderen verschillen in temperatuur waarnemen en vergelijken. Hierdoor worden begrippen als warm, warmer, koud en kouder niet alleen uitgelegd, maar daadwerkelijk ervaren.
Dit sluit aan bij het Montessori-uitgangspunt dat kinderen abstracte begrippen eerst zoveel mogelijk concreet en zintuiglijk ontdekken.

Proeven en smaken herkennen

Met smaakflesjes kunnen kinderen kennismaken met verschillende basissmaken.
Door kleine hoeveelheden te proeven ontdekken en vergelijken zij bijvoorbeeld zoet, zout, zuur en bitter. De smaken kunnen vervolgens worden benoemd of twee aan twee bij elkaar worden gezocht.
Hiermee wordt de smaakzin bewust ingezet en leren kinderen woorden koppelen aan wat zij zelf ervaren.

Taal koppelen aan zintuiglijke ervaringen

Zintuiglijk materiaal ondersteunt ook de ontwikkeling van taal.

Wanneer een kind een verschil eerst zelf heeft ervaren, kunnen daar begrippen aan worden gekoppeld. Denk aan:

• groot - klein;
• dik - dun;
• hoog - laag;
• ruw - glad;
• zwaar - licht;
• warm - koud;
• zoet - zuur.

Hierdoor krijgen abstracte woorden een concrete betekenis vanuit de eigen ervaring van het kind.

Voorbereiding op rekenen en schrijven

Veel zintuiglijke Montessori-materialen vormen indirect een voorbereiding op latere schoolse vaardigheden.

Het ordenen van reeksen helpt kinderen bijvoorbeeld bij het begrijpen van volgorde en onderlinge verhoudingen. Geometrische materialen bereiden voor op meetkunde en vormwaarneming.

Materialen met kleine knoppen en oefeningen waarbij de vingertoppen worden gebruikt stimuleren bovendien de fijne motoriek en pengreep. Daarmee ontstaat ook een indirecte voorbereiding op het schrijven.

Zelf controleren en herhalen

Montessori-materialen zijn zoveel mogelijk zo ontworpen dat kinderen zelfstandig kunnen ontdekken of een activiteit correct is uitgevoerd.
Wanneer een cilinder bijvoorbeeld niet in de juiste opening staat, blijft ergens een cilinder over of past een andere niet meer. Het materiaal geeft het kind daarmee informatie zonder dat een volwassene voortdurend hoeft te corrigeren.
Hierdoor kunnen kinderen zelfstandig oefenen, fouten ontdekken en een activiteit zo vaak herhalen als nodig is.

Veelgebruikte producten binnen deze categorie

Binnen de categorie Zintuiglijke ontwikkeling vind je onder andere:

• kleurenspoelen;
• kleurenspoelen nuancekist;
• cilinderblokken;
• gekleurde cilinders;
• roze toren;
• bruine trap;
• geometrische figuren;
• geometrische lichamen;
• gekleurde cirkels, vierkanten en driehoeken;
• schuurpapiergradaties;
• stoffendoos;
• gewichtsplankjes;
• temperatuurkruikjes;
• smaakflesjes;
• materialen voor visuele waarneming.
• materialen voor de tastzin.
  
  

Combineer deze materialen met Montessori, Horen, Fijne motoriek, Rekenen, Taal en andere materialen voor waarneming en zintuiglijke ontwikkeling.